Jak zmienić coś w swojej wsi? Sołtysowe podpowiadają mieszkańcom powiatu

W sołectwie Kiełpin mieszkańcy wspólnie wykonali ogrodzenie placu zabaw, a zaoszczędzone pieniądze pomogły sfinansować zajęcia dla dzieci. W Czarnoszycach odnowiona świetlica służy spotkaniom, książkom i grom. W Sokolu wspólne działania obejmują zarówno pielęgnację wsi, jak i zajęcia dla odwiedzających ją grup. O tym, jak pomysły zamieniają się w konkretne przedsięwzięcia i co najczęściej staje na przeszkodzie, sołtysowe opowiadają Człuchów Info.

W pierwszej części materiału pokazaliśmy, jak działa fundusz sołecki i kto decyduje o wydatkach. Tym razem przyglądamy się drodze od zgłoszenia potrzeby do wykonania zadania.

Swoimi doświadczeniami podzieliły się z Czytelnikami Sylwia Sukowska z Czarnoszyc i Wiesława Kaźmierska z Kiełpina w gminie Człuchów oraz Dorota Gawrońska z Sokola w gminie Czarne.

Kiełpin. Ogrodzenie, przy którym mieszkańcy pracowali razem

Potrzebne było ogrodzenie placu zabaw. Jak relacjonuje Wiesława Kaźmierska, zebrała się grupa mieszkańców, która wspólnie wykonała tę pracę. Dzięki temu udało się zaoszczędzić część funduszu, a pozostałe pieniądze przeznaczono na zajęcia dla dzieci organizowane w świetlicy.

Jednostka nie zdziała zbyt wiele, ale w grupie, przy wspólnych inicjatywach jest zdecydowanie przyjemniej i istnieje więcej możliwości — mówi dla Człuchów Info Wiesława Kaźmierska, sołtys Kiełpina.

Zaangażowanie mieszkańców dało podwójny efekt: wykonano potrzebną pracę i zostały środki na kolejne działanie. Sołtysowa wymienia także place zabaw i wyposażenie świetlicy jako rezultaty realizacji sołeckich planów.

Nie oznacza to jednak, że na każdy pomysł wystarcza pieniędzy. Jak zaznacza, jej sołectwo obejmuje trzy miejscowości, a każda ma inne potrzeby. Trzeba więc rozmawiać o priorytetach i ustalać, co uda się zrobić w danym roku.

Czarnoszyce. Świetlica, do której jest po co przyjść

Sylwia Sukowska wśród ważnych zmian w Czarnoszycach wymienia remont świetlicy wiejskiej: odnowienie pomieszczeń, montaż klimatyzatora oraz fototapetę przedstawiającą wieś z lotu ptaka. Powstała też minibiblioteka dla mieszkańców.

W jej opisie liczy się przede wszystkim to, do czego pomieszczenia mogą teraz służyć. Możliwość dogrzania wnętrza zachęca do spotkań i warsztatów. Są książki do wypożyczenia i miejsce na wspólne gry, w tym Czarnoszycką Ligę Rummikub.

Do inicjatyw sołtysowa zalicza także koncert „Czarnofest”, organizowany w 2025 i 2026 roku, oraz stronę internetową i aplikację ułatwiające mieszkańcom dostęp do informacji.

Pełnię funkcję pośrednika i organizatora — mówi dla Człuchów Info Sylwia Sukowska, sołtys Czarnoszyc.

Sylwia Sukowska zwraca uwagę, że część osób stale pomaga, ale zainteresowanie wydarzeniami i warsztatami bywa niewielkie. Wśród przeszkód wymienia brak czasu mieszkańców. Dlatego przy nowym pomyśle warto zapytać przyszłych uczestników również o termin i formę spotkania — zanim zacznie się organizację.

Sokole. Wspólna przestrzeń wymaga również wspólnej pracy

W Sokolu działalność mieszkańców obejmuje m.in. rozwijanie „Krainy Dobrej Zabawy”. Jak opisuje Dorota Gawrońska, wieś odwiedzają uczestnicy questu, czyli terenowej zabawy z zagadkami, a także grupy szkolne. Goście mogą uczyć się lepienia pierogów z miejscowym kołem gospodyń wiejskich i wędkowania z lokalnymi wędkarzami.

Sołtysowa, która pełni funkcję już 23. rok, za szczególnie ważne uważa zbudowanie aktywnej społeczności.

Trudno wskazać tylko jedną rzecz, bo dla mnie największym sukcesem jest to, że przez lata udało nam się zbudować aktywną społeczność — mówi dla Człuchów Info Dorota Gawrońska, sołtys Sokola.

Wspólne działanie oznacza tu również codzienną pracę. Gawrońska opowiada o pielęgnowaniu terenów zielonych, dbaniu o kwiaty i organizowaniu prac społecznych. Podkreśla pomoc rady sołeckiej oraz mieszkańców, na których może liczyć.

To istotna wskazówka dla osób planujących nowe miejsce rekreacji albo nasadzenia: oprócz kosztu ich stworzenia warto od razu ustalić, kto będzie o nie dbał. Zakup wyposażenia czy posadzenie roślin otwiera kolejny etap pracy.

Historie te pokazują też, że działalność sołectwa wykracza poza wydawanie pieniędzy z funduszu. Obejmuje współpracę z lokalnymi organizacjami, wspólną pracę i podtrzymywanie kontaktu z mieszkańcami.

Masz pomysł? Przygotuj konkrety przed zebraniem

Co z tych doświadczeń może wykorzystać mieszkaniec, który chciałby coś zmienić w swojej miejscowości? Przed rozmową z sołtysem i sąsiadami warto odpowiedzieć na kilka pytań:

• Co dokładnie chcemy zrobić i dla kogo? Wskazać miejsce, potrzebę i osoby, które skorzystają. „Dwie ławki przy placu zabaw” łatwiej omówić i wycenić niż ogólne „zagospodarowanie terenu”.
• Ile to będzie kosztować? Sprawdzić cenę zakupu, transportu, montażu i ewentualnych dalszych wydatków. Przy większym zadaniu zapytać urząd, czy potrzebna będzie dokumentacja lub dodatkowe uzgodnienia.
• Kto może pomóc? Ustalić, kto zajmie się organizacją, kontaktem z urzędem czy późniejszym utrzymaniem miejsca. Deklarowaną pracę mieszkańców warto wcześniej uzgodnić z gminą.
• Czy zadanie można wykonać w proponowanym miejscu? Sprawdzić z urzędem, do kogo należy teren, kto za niego odpowiada i jakie są możliwości realizacji pomysłu.

Jeśli propozycja ma być finansowana z funduszu sołeckiego, musi spełniać ustawowe warunki: należeć do zadań własnych gminy, służyć poprawie warunków życia mieszkańców i być zgodna ze strategią rozwoju gminy. Wniosek zawiera przedsięwzięcia, oszacowanie kosztów i uzasadnienie.

Uchwala go zebranie wiejskie z inicjatywy sołtysa, rady sołeckiej albo co najmniej 15 pełnoletnich mieszkańców sołectwa. Nie oznacza to, że trzeba zebrać 15 osób, żeby porozmawiać o swoim pomyśle z sołtysem — to jedna z formalnych dróg zainicjowania wniosku.

Uchwalony wniosek sołtys przekazuje wójtowi lub burmistrzowi do 30 września roku poprzedzającego realizację. Dla funduszu na 2027 rok jest to 30 września 2026 roku. Sam termin zebrania należy sprawdzić w swoim sołectwie.

Gdy pieniędzy nie wystarcza albo plan wymaga zmiany

Nawet dobrze przygotowana propozycja może przekraczać dostępny budżet. Sylwia Sukowska wskazuje, że wysokość funduszu Czarnoszyc ogranicza możliwości planowania większych inwestycji.

Z jednej strony mamy ograniczone środki, a ceny wszystkiego bardzo wzrosły. To powoduje, że za pieniądze, które kilka lat temu wystarczały na konkretne zadanie, dziś często można zrobić znacznie mniej — mówi Dorota Gawrońska.

Dlatego warto wcześniej omówić z urzędem, czy można ograniczyć zakres zadania albo podzielić większe przedsięwzięcie na sensowne etapy. Plan wymaga czasem korekty także już w trakcie realizacji.

Zadania z funduszu są realizowane sukcesywnie, przez cały rok. Jeśli któreś z nich wymaga zmiany zakresu, jest to procedowane podczas zebrań wiejskich — informuje w odpowiedzi dla Człuchów Info wójt gminy Koczała Grzegorz Pietrzak.

Takie korekty pojawiły się w gminie Przechlewo.

Na dzień dzisiejszy w 5 sołectwach dokonywane były zmiany realizacji zadań — przekazał Urząd Gminy Przechlewo w odpowiedzi dla Człuchów Info.

Przykłady przedsięwzięć wymagających dłuższej realizacji podał urząd w Debrznie.

Część zadań została już zrealizowana, natomiast realizacja pozostałych będzie wymagała kontynuacji w kolejnym roku — informuje Urząd Miejski w Debrznie w odpowiedzi dla Człuchów Info.

W piśmie wskazano m.in. budowę wiaty w Cierzniach oraz modernizację świetlicy w Boboszewie.

W trakcie realizacji może być też potrzebna zmiana zakresu wybranego zadania.

Zadania z funduszu są realizowane sukcesywnie, przez cały rok. Jeśli któreś z nich wymaga zmiany zakresu, jest to procedowane podczas zebrań wiejskich — informuje wójt gminy Koczała Grzegorz Pietrzak.

Zmiany mają swoją procedurę. W roku realizacji funduszu, po uchwaleniu budżetu gminy, sołectwo może złożyć wniosek o zmianę przedsięwzięć lub ich zakresu do 31 października. Nie może on prowadzić do przekroczenia przyznanych środków. Pieniądze niewykorzystane w danym roku nie przechodzą na kolejny.

Zgłoszenie sprawy to początek. Potrzebna jest też odpowiedź

Wiesława Kaźmierska wyjaśnia, że może zgłaszać potrzeby prac porządkowych i napraw do zakładu gospodarki komunalnej, ale nie ma bezpośredniego wpływu na czas ich wykonania. Dorota Gawrońska zwraca z kolei uwagę na znaczenie informacji zwrotnej: mieszkańcy potrzebują wiedzieć, co dzieje się z ich sprawą, także wtedy, gdy nie można jej szybko rozwiązać.

Jeżeli nie mogę czegoś zrobić osobiście, staram się wskazać, do kogo trzeba się zwrócić, przekazać sprawę dalej albo pomóc w kontakcie z odpowiednią instytucją — mówi sołtys Sokola.

Po zgłoszeniu potrzeby warto więc dopytać, komu została przekazana i jaki jest kolejny krok. Można też zaproponować konkretną pomoc: sprawdzenie kosztów, przygotowanie spotkania albo udział w jednym zadaniu. Nie trzeba od razu brać na siebie organizacji całego przedsięwzięcia.

Najbardziej cieszy mnie nie sama gotowa inwestycja czy wydarzenie, ale moment, kiedy mieszkańcy mówią: „To jest nasze, sami to zrobiliśmy” — podkreśla Dorota Gawrońska.

Mieszkańcy mogą również sprawdzać, jakie decyzje już podjęto i jak przebiega ich wykonanie. Gdzie szukać tych informacji, wyjaśnia urząd w Rzeczenicy.

Protokoły z zebrań wiejskich dostępne są w urzędzie gminy. Informacje dotyczące realizacji wybranych zadań dostępne są u sołtysów oraz w urzędzie gminy — przekazuje Urząd Gminy Rzeczenica w odpowiedzi dla Człuchów Info.

Wspólna wieś zaczyna się od mieszkańców

80 sołectw i ponad 3,3 mln zł funduszu sołeckiego na 2027 rok — to skala możliwości, którą pokazaliśmy w pierwszej części materiału. Za tymi liczbami stoją jednak konkretne wybory: co jest najbardziej potrzebne, komu będzie służyć i jak doprowadzić zadanie do końca. Historie z Kiełpina, Czarnoszyc i Sokola pokazują, jak wiele zależy również od współpracy mieszkańców.

Zaangażowanie wymaga czasu, a pogodzenie go z codziennymi obowiązkami bywa trudne. Wiesława Kaźmierska dostrzega, że praca zawodowa ogranicza możliwości udziału w sołeckich przedsięwzięciach.

Rozumiem, że jest to często spowodowane pracą zawodową. Jestem w tej samej sytuacji, więc wiem, jak ciężko pogodzić to z pracą społeczną — mówi sołtys Kiełpina.

Dlatego udział w życiu sołectwa może zacząć się od niewielkiego zadania: zgłoszenia potrzeby, przyjścia na zebranie, sprawdzenia ceny wyposażenia albo pomocy przy jednym wydarzeniu. Ważne, żeby ustalić, co każdy może wziąć na siebie.

Jestem wdzięczna za pomoc tym mieszkańcom, którzy angażują się zawsze i są chętni do współpracy — podkreśla w wypowiedzi Sylwia Sukowska, sołtys Czarnoszyc.

Nie każdy pomysł uda się zrealizować od razu. Warto jednak wiedzieć, gdzie go zgłosić, jak zapadają decyzje i jak sprawdzić ich wykonanie. Pierwszym krokiem może być proste pytanie do sołtysa: co planujemy w naszej miejscowości i w czym mogę pomóc?
 

::news{"type":"see-also","item":"11213"}